Oxford Üniversitesi öncülüğündeki uluslararası bir araştırma ekibi, şimdiye kadar tespit edilen en düşük yoğunluklu gezegenlerden ikisini keşfetti. TOI-791 b ve TOI-791 c olarak adlandırılan bu iki süper şişkin ötegezegen, yaklaşık 1.110 ışık yılı uzaklıktaki Volans takımyıldızında bulunan F7 tipi bir cüce yıldızın çevresinde hareket ediyor. Araştırmacılar, gezegenlerin yoğunluğunun pamuk şekerinden bile daha düşük olduğunu belirlerken, keşfin gaz devlerinin nasıl oluştuğu ve zaman içinde nasıl değiştiği konusunda önemli ipuçları sağlayabileceğini değerlendiriyor. En düşük yoğunluklu gezegenlerden ikisi aynı sistem içinde bulundu
Monthly Notices of the Royal Astronomical Society dergisinde yayımlanan çalışma, TOI-791 sistemindeki iki gezegenin fiziksel özelliklerini ayrıntılı şekilde inceliyor. Her iki gezegen de boyut olarak Jüpiter’e yakın olmasına rağmen oldukça düşük kütleli ve geniş atmosferlere sahip görünüyor. Bu özellikleri nedeniyle “süper şişkin gezegenler” olarak sınıflandırılan TOI-791 b ve TOI-791 c, bilinen en sıra dışı ötegezegen gruplarından birine dahil oluyor.
Araştırmacıların hesaplamalarına göre TOI-791 b’nin yoğunluğu santimetre küp başına yalnızca 0,038 gram, TOI-791 c’nin yoğunluğu ise 0,047 gram seviyesinde bulunuyor. Karşılaştırma açısından pamuk şekerinin yoğunluğu yaklaşık 0,05 gram/santimetre küp olarak kabul edilirken, Jüpiter’in ortalama yoğunluğu 1,33 gram/santimetre küp, Dünya’nın yoğunluğu ise yaklaşık 5,5 gram/santimetre küp seviyesinde bulunuyor. Bu değerler, yeni keşfedilen gezegenlerin büyük hacimlerine rağmen son derece seyrek yapılar oluşturduğunu gösteriyor.
TOI-791 b ve TOI-791 c’nin aynı protoplaneter disk içerisinde oluşmuş olabileceği düşünülüyor. Araştırmacılar, bu gezegenlerin yıldızlarından uzak ve daha soğuk bölgelerde meydana gelmiş olabileceğini, ardından mevcut yörüngelerine taşınmış olabileceklerini değerlendiriyor. Bu süreçte hidrojen ve helyum açısından zengin gaz zarflarının gezegenlerin toplam yapısında büyük bir paya sahip olması, düşük yoğunluklarının temel nedenlerinden biri olabilir.
Sistemin bir diğer önemli özelliği ise iki gezegenin 5:3 ortalama hareket rezonansı içinde bulunması. Bu durum, iç gezegen beş tur tamamladığında dış gezegenin yaklaşık üç yörünge tamamlaması anlamına geliyor. Gezegenler arasındaki bu düzenli kütleçekimsel etkileşim, geçiş zamanlamalarında küçük değişimlere neden olarak araştırmacıların gezegenlerin kütlesini ve yapısını daha hassas biçimde hesaplamasına yardımcı oluyor.
Bilim insanları, TOI-791 sisteminin daha ayrıntılı incelenmesi için gelecekte gelişmiş gözlemler yapılmasını planlıyor. Özellikle James Webb Uzay Teleskobu ile gerçekleştirilebilecek atmosfer analizlerinin, bu gezegenlerin karbon, nitrojen ve oksijen içeren kimyasal bileşenlere sahip olup olmadığını ortaya çıkarabileceği düşünülüyor. Bu veriler, süper şişkin gezegenlerin yalnızca nasıl göründüğünü değil, hangi koşullarda meydana geldiğini anlamaya yardımcı olabilir.
